اطلاعیه

خانه ی شعر شمال

....................................................

بنام خداوند جان و خرد کزین برتر اندیشه بر نگذرد

شانزدهمین نشست تخصصی خانه شعر شمال بر گزار می گردد

موضوع : نقد و بررسی کتاب

 ( مجموعه ی شعر)

اینجا هیچکس شبیه تو نیست

( کیا باغستانی )

و

قرائت تازه ترین آثار شاعران حاضر

مکان : قائم شهـــــــر

سالن اجتماعات کتابخانه عمومی ( پارک ) قائم شهر

زمان سه شنبه از ساعت 30 / 16به مدت 2 ساعت

از شاعران گرامی که تغییر زمان این گرد هم آیی را مطلع می شوند خواهشمندیم تا به اطلاع دوستان دیگر برسانند .

......... د بیر خانه

پانزدهمین نشست تخصصی خانه شعر شمال بر گزار گردید

گزیده ای  از سخنان حمید رضا شکارسری را دراین پست

ملاحظه می فرمایید .

آقای حمید رضا شکارسری با طرح این موضوع که بحث مورد نظر بسیار وسیع و دارای شاخه های متعددی است گفت :

من در این جلسه به دو عنوان اصلی این بحث خواهم پرداخت

  1 – وضعیت زنان شاعر 

2 -  چگونگی رفتار با زن درشعر و طول  تاریخ شعر ایران وجهان

وی با تشریح مواضع و نظریات فمنیسم در جهان که بیشتر پس از انقلاب کبیر فرانسه طرح گردید اظهار داشت : تلاش و اعتراض های مکرر و متنوع جمعیتهای زنان در آمریکا تنها منجر به حق رای برای زنان شد اما نتایج بهتری نداشت و اگر بود جریان به کندی پیش می رفت . و بعدها فمنیستهای پیرو نظریات مارکسیسم که مخالف نهاد خانواده بودند ظهور کردند و آنان بر این اعتقاد تاکید داشتند که با شکل گیری و تایید نهاد خانواده طبعا زنان مورد بهره کشی قرار گرفتند و نوعا ازآنان استفاده ابزاری می شود !!!

و فیلسوفانی مانند « فوکو » نیز در دهه های 1940 و 50 میلادی زبان را به عنوان موارد مرد سالارانه دانست و ازآنجا که با نظر هایدیگر زبان خانه ی هستی است مجموعا گفته می شد که همین زبان ویژگیهای مرد سالار دارد !!! پس از آن سیمون دوبوآ با نوشتن کتاب جنس دوم به سمت زبان شناسی و تئوریک پیش رفت به گونه ای که تقسیمات خاصی مبنی بر وجود ویژگیهای متمایز کننده ی شعرهای زنانه و مردانه طرح گردید .

در شعر فارسی نیز باید گفت مساوات در طول صده های گذشته نسبت به زنان شاعره رعایت نگردید چراکه تنها با تعداد انگشت شماری روبرو هستیم و متاسفانه شاعران زن در طول تاریخ زیر سایه نگاه مرد سالار قرار داشتند .

در ادبیات خراسانی زبان با آن قوت و نگارش و برون گرایی ، سمت و سویی کاملا مردانه داشت و اما در شعر سبک عراقی این موضوع بدلیل لحن نرم و درونگرایی به زبانی زنانه نزدیک است و این انتصاب به دلیل این نیست که الزاما نویسندگان آن زن یا مرد بودند بل که می توانست از سوی هرکدام از آنان صورت پذیرد اما مشخصات زبانی شعر سویه های آنرا تعیین می کرد .

شکارسری ادامه داد : امروز هرچقدر شعر از نرم عاقلانه فاصله می گیرد به عنوان متن مونث معرفی شده و گونه های متون تکثر گرا و پلی فونیک(چند صدایی – دارای صداهای مختلف ) هم در این دسته آثار قرار می گیرند .

او با مردانه قلمداد کردن شعر پروین اعتصامی گفت : در اشعار پروین نیز هیچ نشانی از فردیت زنانه اش دیده نمی شود و او چون مردان می نوشت و همچنان با قوت اشعار را ارائه میداد .

در عصری که تجدد گرایی در کشور ما به عنوان تفکر جایگاهی نیافت اما می شود گفت جریان مسلط آنروزها بود شاعرانی چون میرزاده عشقی ، ملک الشعرای بهار و ....آثاری در دفاع از حقوق زنان ارائه دادند .

شکارسری با ارائه ی شعری از سالهای دفاع مقدس بیان کرد :

شهادت غایت آمال من بود

ولیکن جنس من افسوس زن بود

این شعر اگرچه در نگاه اولیه به نظر می رسد توسط یک زن سروده شده است اما نمی توان آنرا تایید کرد چراکه ممکن است توسط یک مرد به اینگونه سروده شده باشد و مشخصه دیگری به جز اینکه ظاهرا ازطرف یک زن عنوان می شود ، در دست نداریم . واین یک تجربه ی بین الذهنی است (به معنی ارتباط ذهنی و درک متقابل میان مرد و زن و دریافت حسی مشترک است ).

علت استقبال از گرایش فیزیولوژیکی زنان در واقع به دلیل این است که فضا بسیار بکر و کم رفت و آمد است و کم حریف .

وی اعلام داشت : من بصورت قاطع می گویم استقبال از اشعار فروغ فرخزاد( 4 اثر اولیه )  در همان سالها و حتا امروزه( همان آثار )  به خاطر همین جسارت او ست البته من این جسارت را مثبت نمی دانم چراکه پرداخت به مفاهیم و تصاویر اروتیک به صورتی که تنها به جسمیت زن پرداخته شود را جسارت مثبت نمی شمارم و بر عکس فضای شعر فروغ هم یک خواست مردانه بود چراکه این تمایلات مردانه است که به سمت چنین اشعاری گرایش داشتند و متاسفانه جامعه تاوان آنرا از زن می گیرد .

اگر توجه به عکسهای مینیاتوری از قدیم تا به همین حالا داشته باشیم خواهیم دید که ویژگیهایی که مردان آن را می پسندند مانند چشمانی کشیده و دهنهایی کوچک و ... که در تمامی آثار هنری مشترک بودند و تنها در چند سال اخیر است که عروسکهای زشت هم به بازار آمده است . و گرنه همه ی این  تصاویر نیز بر اساس خواست مردان شکل گرفته است . و کاملا ویژگیهای مشترکی دارند و حتا مبالغه آمیز( در شعر و مینیاتور ) .

این شاعر معاصر ، پـُز روشنفکری را نیز یکی از دلایل پرداختن به چنین مواردی دانست و گفت :

وجود ایدئولوژی و توجه اکثریت به آن ، دلگرمی به سنت و شرم شرقی هنوز در جامعه خواهان داشته و مورد تایید است به همین علت حرکتهایی که بر خلاف این جهت شکل می گیرد پز روشنفکریست چراکه تظاهر به این گونه رفتار بازاری گرم دارد و متاسفانه کار ساز است ( خریدار دارد ). در حالیکه در شعر فروغ( همان آثار )  تکنیکهای شعری را در پایین ترین سطح می بینیم اما استقبال از اشعارش را بیش از شاعران جدی و قوی به لحاظ تکنیکی و فنی شاهدیم  و این نتیجه ی داشتن صحنه های اروتیک است و زن ابزاری برای مطامع مردانه قرار می گیرد .

محدودیتهای ناشی از عوامل متعدد طی سالها نیز توانست بر این پروسه تاثیر بگذارد وبه جای اینکه شاعران را جدی کند بیشتر به همین موارد متمایل کرد . وی مثال زد :

 عناوین ورود برای کمتر از 18 سال ممنوع در سینما و یا همین مورد تازه « فیلم سینمایی پارک وی » که عنوان کمتر از 16 سال ممنوع را بر خود یدک میکشد ! در سالن سینما آنچه دیده می شوند تحت تاثیر همین محدودیت سنی ، حضور تماشاگران کمتراز16 سال است که بر جنبه های تجاری فیلم اثر گذاشت .

پـُز روشنفکری ، تحدید های (بعضی محدودیتهای )  نابجا باعث تا ثیر بر این روند منفی می شود . البته من خواننده داشتن و تمایل داشتن مخاطبان به خرید کتاب شعر را طرد نمیکنم وحتا بر اشعاری که باعث گریز مخاطب می شود را نفی میکنم همان اشتباهی که شاعران دهه ی هفتاد ایران داشته و اکنون نسل شعری در دهه ی هشتاد به گونه ای دیگر( اصلاح آن )  آنرا پی میگیرد . قبلا گفتم در اشعار فروغ فرخزاد نسبت به اشعار شاعران هم نسل خود مانند رحمانی ، توللی ، نادرپور و ... ازتوجه به تکنیک نازلتری برخوردار بود اما اقبال بیشتری داشت . استفاده ازاین روش برای جلب مخاطب را منفی می دانم .

اروتیسم را در هنر،  مطلق نفی نمی کنم اما پرداختن به آن در شعر به گونه ای که نتواند چیزی را اثر تقویت کند به سمت « پرنوگرافی » وقاهت نگاری شعر مربوط به زنان شد متاسفانه !!! .وآنقدر این شکل نوشته ها شبیه هم که ازروی دست هم نویسی شده است .

شکارسری با اشاره به نظر آقای دکترقیصر امین پور در باب « سنت و نوآوری » اظهارداشت :

1 – می توان المان های المانهای زنده ی سنت را عینا دریافت و ازآن بهره گرفت .

2 – می توان المانهای نیمه جان را تعدیل نمود و با شرایط زمانی و زبانی وقف داد و احیا کرد

3 – المان های مرده راهم باید دور ریخت – بالاخره بعضی موارد سنت به مرور زمان بی مصرف می شوند .

اما این شعرها ی پرنو ( وقاهت نگاری ) و اروتیک – سکسی  با تمام سنتهای ما درگیرند این شعرها بر آمده از تئوریهای آن سویی هستند و بدون هیچ مرزی با سنتهای زنده ی جامعه ی ماهم درگیرند ما داریم در اینجا از مباحث فنی شعر حرف می زنیم ولازم است که بگوییم این رفتار هیچ کمکی به قوت شعری اثر نکرد .

در پایان این بخش نیز آقای شکارسری با تاکید بر وجود اشعاری که علی رغم بهره بردن از زیبایی شناختی شعر و هنر و جذب مخاطب ازاین خصوصیت ( پرنو ) افراطی بهره نمیگیرد جاذبه های شعری اش را حفظ می کند ... وی با اشاره به اشعاری از خانم ها گراناز موسوی – نازنین بهادری – بهرامی  - سمیه امینی و... و انتخاب اشعاری ازمجموعه ی شعرزن ازآغاز تا به امروز ( پگاه احمدی ) به تکنیکهای این اشعار به اهمیتی که زن در شعر خود به شخصیت خود می دهد اشاره نمود .

در بخش گفتگو ( پرسش و پاسخ ) علی اصلانی  - علی ابراهیمی – دکتر سیامک بهرام پرور ... با نقد بخشهایی از سخنان آقای شکارسری در ارتباط با فروغ فرخزاد گفتند در باره فروغ با نظر او موافق نیستند اما شکارسری با کشاندن بحث به سمت تفاوت شعر با جنبش فمنیستی گفت ما شاعرانگی را همراه تکنیکهای شعری می خواهیم . نه اینکه موارد « سکسوال » بر مخاطب تاثیر بگـذارد . عناصر تاثیر گذار شعری درونی هستند و بیرونی نیستند .

در موارد دیگری نیز در شعر کلاسیک ما؛ از خاقانی شعری هست که در مرگ دخترش می گوید :

ماتم عمر داشتم چو رسید – عمرثانی شناختم چو برفت

یعنی نگاه تاریخی شعر به زن در مواردی بی توجهی بود . اما امروزه دیدگاه نباید مطلق سیاه یا سفید باشد و در حوزه ی فردیت می توان به بخشهای میانی هم اندیشید . امروزه وضوح دوگانه ها جای خود را به عدم وضوح داده اند .

تمام شخصیتهای زن در شاهنامه مردانه هستند مثلن زال با گرفتن گیسوی سودابه به کاخ کشانده می شود این یعنی نمایش قدرت مردانه . بالاخره تفاوتهای فیزیکی بین زنان و مردان هست که ما در شعر حضور آنها را مردانه می بینیم در حالیکه اشعاری از زبانی زنانه و مادرانه بیشترین تکنیکها را در خود جای داد و مولفه های تاریخی هم دارد همین امروز در اشعار شاعران زن است و قرار نیست تنها مولفه جنسیت باشد .

پادشاهان ایران اعتقادداشتند اگرزنان سرگرم آشپزخانه نباشند خیانت می کنند !!! اینها تفکرات غلطی است وازطرفی هم تنها به عنوان محرکه (جنسی ) در اشعار قرار گرفتن هم بیراهه است . زن در اشعار با حفظ زبان خاص خود مادرانه  هم هست و معشوق هم بحث متفاوتی مانند تاثیر گذاری در شعر دارد . زن در شعر تنها به دلیل اینکه مورد خواست مردان است طرح شود بهره کشی و استفاده ابزاریست . ویک دور تکرار .

******************

در بخش سوم تعدادی از شاعران و مدعوین به قرائت تازه ترین آثارشان پرداختند.

جا دارد از زحمات بی دریغ دوستانمان برای بر گزاری این نشست قدر دانی نمائیم